INFO 24:
Biuletyn Informacji Publicznej Monitor Polski
Dziennik Urzędowy Województwa Podkarpackiego Dziennik Ustaw
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.

- widok_z_kamerki_zek_baner.jpg

Znajdujesz się w: Start / Miasto / Historia / Wielcy Polacy w historii Radymna
Jeżeli chcesz być informowany o aktualnościach w serwisie, podaj swój adres e-mail.
Subskrypcja - dopisz - wypisz
Parafia Radymno
Wielcy Polacy w historii Radymna
 

Pragniemy zaprezentować osoby urodzone w Radymnie, jego najbliższej okolicy lub w inny sposób związane z naszym miastem, które odniosły sukces na polu naukowym, literackim, artystycznym, polityczno - gospodarczym i in. Zdajemy sobie sprawę, że poniższe prezentacje są niekompletne więc zapraszamy do współpracy wszystkie osoby, które mają jakiekolwiek wiadomości o wielkich radymnianinach. Bardzo znaczącą pomocą przy redagowaniu całego działu historycznego wsparł nas Dr Zbigniew Moszumański, którego sylwetkę prezentujemy niżej.

Zbigniew Moszumański, pułkownik Wojska Polskiego, dziennikarz, pisarz, historyk. Urodził się w Skołoszowie, syna Jana i Heleny Przedrzymirskiej. Absolwent Szkoły Podstawowej w Skołoszowie (1965), Technikum Mechaniczno-Elektrycznego w Przemyślu (1970), Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Rakietowych i Artylerii im. gen. Józefa Bema w Toruniu (1974), Wydziału Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej (1981), Podyplomowych Studiów Historii Sztuki Wojennej Akademii Obrony Narodowej (1992). Uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w Wojskowym Instytucie Historycznym (1998). W latach 1974-1981 dowodził pododdziałami wojsk rakietowych i artylerii oraz był oficerem sztabu w Śląskim Okręgu Wojskowym (33 Pułk Artylerii i 10 Dywizjon Artylerii w Żarach oraz 3 Brygada Artylerii w Biedrusku). Od 1981 r. pełnił funkcje redaktora, starszego redaktora, sekretarza redakcji i redaktora naczelnego "Przeglądu Wojsk Lądowych". W latach 2000-2002 był redaktorem naczelnym Zespołu Redakcyjnego Wojsk Lądowych. Od 1 czerwca 2002 w rezerwie. Autor i współautor 14 podręczników i instrukcji wojskowych oraz ponad 250 artykułów w wojskowej prasie krajowej i zagranicznej. Członek European Military Press Association w latach 1993–2004. Autor i współautor książek historycznych: "Wojna zimowa" (1994), "Chiny-Wietnam" (1995), "Czeczenia '94-95" (1995), "Artyleria rakietowa Wehrmachtu" (1995), "Polska obrona przeciwlotnicza w latach 1920-1939" (1996), "Ussuri '69" (1997), "Polska artyleria przeciwlotnicza w wojnie obronnej 1939 roku" (1999), "Żołnierski szlak. Wspomnienia wojenne Tomasza Dąbkowskiego" (2000) oraz "Wojenne szkoły dla oficerów artylerii (1914-1921)" (2002). Żonaty, żona Ewa - ekonomistka, dwóch synów: Przemysław i Radosław.

Leopold Loeffler (Löffler)

Jan Zachariasiewicz (Zacharyasiewicz)

Bruno Stanisław Gruszka

 

Leopold Loeffler (Löffler), malarz, syn Jana i Domicelli z Dąbrowskich, urodził się 27 października 1827 r. w Rzeszowie. Jego ojciec był urzędnikiem: w 1827 r. - I komisarzem cyrkułu, a w 1845 r. - sekretarzem gubernialnym we Lwowie. Leopold lata szkolne spędził w Radymnie, gdzie od 1832 r. mieszkał jego stryj Filip, miejscowy poczmistrz. Później rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Wkrótce jednak przerwał tam studia i w 1845 r. wyjechał do Wiednia, gdzie studiował w Akademii Sztuk Pięknych, a następnie doskonalił swe umiejętności w pracowni Ferdinanda Georga Waldmüllera. W czasie studiów przyjaźnił się z Franciszkiem Tepą, Felicjanem Łobeskim i Wilhelmem Leopolskim. W 1856 r. wyjechał na dalsze studia do Monachium. W 1863 r. krótko przebywał w Krakowie, po czym udał się na studia do Paryża. Cztery lata później powrócił do Wiednia. Pracował tam, udzielając także lekcji rysunku i malarstwa. Wśród jego klientów, oprócz cesarza Franciszka Józefa, prasa galicyjska wymieniała również księcia Pawła Esterhazego, księcia Ausperg i innych. Tamże został mianowany członkiem Akademii Sztuk Pięknych. Z Wiednia często przyjeżdżał do Lwowa, Radymna i Krakowa. W 1877 r., zaproszony przez Jana Matejkę, na stałe powrócił do Krakowa. 11 września tegoż roku został mianowany profesorem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Funkcję tę pełnił przez 20 lat. Prowadził kurs malarstwa z natury i aktu akademickiego. Jego uczniami byli m.in.: Stanisław Fabijański, Leon Kowalski, Artur Markowicz, Sylweriusz Saski, Włodzimierz Tetmajer Wojciech Weiss, Wincenty Wodzinowski oraz Stanisław Wyspiański. 21 maja 1897 r. przeszedł na emeryturę. Był kawalerem. Zmarł 6 lutego 1898 r. w Krakowie, został pochowany na cmentarzu Rakowickim.
Loeffler uprawiał malarstwo rodzajowe i historyczne. Mimo wielokrotnego pobytu za granicą sięgał w swych obrazach do tematów z przeszłości Polski. Jego obrazy były bardzo popularne w drugiej połowie XIX wieku, wielokrotnie reprodukowane w czasopismach, kilkakrotnie zaś - jako odbitki litograficzne - były rozdawane członkom krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych i warszawskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.
Do bardziej znanych jego dzieł należą: "Cesarz Rudolf I w bitwie na Morawskim Polu" (wykonany na zamówienie arcyksięcia Rudolfa), "Walka Greków o niepodległość" oraz "Śmierć Czarnieckiego". Do innych obrazów o tematyce historycznej należy zaliczyć: "Powrót rycerza z wyprawy wiedeńskiej 1683", "Powrót z jasyru" (drugi egzemplarz tego dzieła wykonał dla cesarza Franciszka Józefa), "Po napadzie Tatarów", "Ślub tajemny z XVII w." oraz "Powrót syna marnotrawnego". Inne sceny rodzajowe - to: "Lekcja", "Dwaj kwestarze", "Przerwane zaręczyny", "Imieniny babuni", "Stary kawaler", "Zapomniana oracja", "Dziewczynka karmiąca kanarka", a także sceny z życia ludu polskiego: "Zrękowiny", "Przekupka z Radymna". Spod jego pędzla wyszły również portrety, np. własne, Marii Sawiczewskiej - siostry Artura Grottgera, Franciszka Smolki, Andrzeja Grabowskiego, Józefa Jaroszyńskiego i innych. Namalował również dwa portrety historyczne: Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły.
Tworzył na ogół obrazy olejne, rzadziej akwarele (np.: "Para kochanków u wróżki", "Nieproszeni goście"). Od 1867 roku często sygnował swe obrazy "Loeffler - Radymno" (np.: "Dzieci w ogrodzie"), "L.L. - Radymno" lub "L.L. z Radymna" dla podkreślenia swego polskiego pochodzenia.
Wystawiał swe prace w Krakowie, Warszawie, Lwowie, Poznaniu, a także za granicą, przede wszystkim w Austrii, Niemczech i Francji (w tym na Wystawie Światowej w 1867 r. w Paryżu).
(dane za "Polskim słownikiem biograficznym", t. XVII, s. 513-514)

do góry

Jan Zachariasiewicz (Zacharyasiewicz) urodził się 1 września 1825 roku w Radymnie. Ojciec jego posiadał porządną posiadłość miejską oraz grunty o znacznej powierzchni, położone na przyległych do miasta terenach. Po ukończeniu szkoły normalnej w Radymnie, został posłany przez rodziców do gimnazjum w Przemyślu, będącym w owych czasach znacznym ośrodkiem szkolnym ówczesnej Galicji. Został aresztowany po zamachu na komisarza przemyskiej policji - Guta, dokonanego w 1839 r. przez jednego z gimnazjalistów na fali rodzących się ruchów patriotyczno - opozycyjnych. Wyrokiem Sądu Najwyższego został w 1842 r. skazany, jak sam utrzymywał - zupełnie niewinnie, na dwa lata ciężkiego więzienia w fortecy Spielberg. Po odbyciu kary udał się Zachariasiewicz do Lwowa, gdzie od razu odnalazł się w środowiskach literackich i wysoce ideowych. Tam zaczął rozwijać się jego talent pisarski. Z tego okresu pochodzi autobiograficzne opowiadanie M. S. Ustęp z życia mało znanych ludzi, gdzie wyraźnie rysują się wpływy poznańskie, które m. in. kształtowały umysły młodych literatów w okresie przed Wiosną Ludów. Nie były one jedynymi wyznacznikami kierunku myśli politycznej Zachariasiewicza. Nie bez wpływu na jego rozwój polityczny i literacki pozostały kontakty z Wincentym Polem, duchowym przywódcą ówczesnych konserwatystów galicyjskich. To on odwodzi młodego literata od prób poetyckich (sonet "Do M."). Pełen sprzeczności ideologicznych, typowych dla okresu rewolucji i kontrrewolucji (rok 1848), związany ideologicznie z galicyjskim drobnomieszczaństwem, zostaje Zachariasiewicz współredaktorem czasopisma Postęp, przekształconego we wrześniu 1948 r. w Gazetę współczesną. W okresie reakcji 1849r. redagując czasopismo literackie Tygodnik Polski, zamieszcza w nim własny wiersz pt. Machabeusze, za co zostaje, pod zarzutem zdrady stanu, skazany i osadzony na dwa lata w fortecy Theresienstadt. W roku 1853 wraca do Lwowa, gdzie obok działalności wydawniczej (Nowiny, Dziennik Literacki), rozwija się jego działalność powieściopisarska. Zachariasiewicz uchodzi za najpłodniejszego pisarza drugiej połowy XIX wieku. Z tego okresu pochodzą m. in. utwory: Skromne nadzieje, Jednodniówki, W przededniu, Marcyan Kordysz. W okresie tym jego polityczne ego przechodzi metamorfozę ze zbuntowanego, o rewolucyjnym nastawieniu młodzieńca, na zwolennika pokojowych, nakierowanych na posłuszeństwo wobec władzy rozwiązań. Od roku 1865 przebywa Zachariasiewicz na przemian w Galicji i Warszawie, gdzie wiąże się z pozytywistami, ulegając wpływowi pozytywizmu na jego działalność literacką. Dobrze jego pisarstwo (Dzieje ideału, Jarema) ocenia warszawski krytyk literacki Piotr Chmielowski. U schyłku życia zajmuje się Zachariasiewicz anegdotą odchodząc od poważniejszej problematyki społecznej. Żył lat 81, zmarł 7 maja 1906 roku.
Dziś w Radymnie pamięć o słynnym ziomku objawia się nazwaniem jego imieniem ulicy oraz pomnikiem wystawionym na skwerku przy głównej ulicy miasta - Lwowskiej.
Opracowano na podstawie wstępu autorstwa Marii Janion, do powieści Jana Zachariasiewicza - Jarema, wyd. w 1951r. przez Wydawnictwo Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich w Wrocławiu.

do góry

Bruno Stanisław Gruszka urodził się 6 października 1881 r. w Radymnie, syn Michała i Ewy Bartoszewskiej. Ojciec jego był budowniczym, posiadał 18-morgowe gospodarstwo rolne. Bruno ukończył z odznaczeniem gimnazjum w Jarosławiu (1900), a następnie (jako eksternista) Seminarium Nauczycielskie w Tarnowie (1906). Mimo że Macierz Szkolna dla Księstwa Cieszyńskiego w Cieszynie mianowała go w 1907 r. nauczycielem prywatnej szkoły ludowej w Boguminie, studiował w latach 1905-1910 prawo na uniwersytecie we Lwowie i w Krakowie. W czasie tych studiów działał w niepodległościowym ruchu młodzieżowym, a następnie w Polskim Stronnictwie Ludowym. Po złożeniu egzaminów prawniczych wstąpił do adwokatury, dając się poznać jako zdolny prawnik i dobry mówca. Po rozpadzie Austrii w 1918 r., poświęciwszy się całkowicie pracy politycznej i społecznej, brał udział w organizowaniu Polskiego Stronnictwa Ludowego "Piast". Był członkiem Rady Naczelnej, Zarządu Okręgowego w Krakowie i Zarządu Powiatowego w Jarosławiu. W 1922 r., wybrany posłem do Sejmu z ramienia PSL "Piast", został przewodniczącym komisji skarbowo-budżetowej, opracowywał regulamin sejmowy i ustawę skarbowo-budżetową. Sejm wybrał go też na członka dyrekcji PKO w Warszawie. W klubie poselskim PSL "Piast" był członkiem zarządu i komisji parlamentarnej tego klubu. Od 1918 r. był członkiem Rady Naczelnej PSL, a po zjednoczeniu w 1931 r. trzech stronnictw ludowych (PSL "Piast", PSL "Wyzwolenie" i Stronnictwo Chłopskie) w jedno Stronnictwo Ludowe, był we wszystkich kadencjach do września 1939 r. członkiem Rady Naczelnej oraz członkiem Naczelnego Komitetu Wykonawczego Stronnictwa Ludowego. W 1930 r. w czasie kampanii wyborczej "Centrolewu", kiedy Wincenty Witos był więziony w Brześciu, kierował pracą Stronnictwa w Małopolsce i na Śląsku. Aresztowany, został osadzony w okresie przedwyborczym w więzieniu w Przemyślu. Gdy wyrok w procesie "brzeskim", skazujący Wincentego Witosa na półtora roku więzienia, uprawomocnił się w 1933 r., najbliższe jego otoczenie przekonało go, by wyjechał za granicę. Kierownictwo Stronnictwa w Małopolsce i na Śląsku powierzono Gruszce. Jako urzędujący prezes Stronnictwa na Małopolskę i Śląsk oddał wszystkie swe siły i własne środki materialne sprawom Stronnictwa. Wypracował wówczas nowe formy organizacji Stronnictwa, które następnie zostały wprowadzone w życie w całej Polsce. Zorganizował pomoc dla rodzin poległych w czasie strajku chłopskiego (lipiec 1936) w Krzeczowicach. Był współorganizatorem manifestacji chłopskiej w Nowosielcach 29 czerwca 1936 r. Z okazji poświęcenia w tejże wsi kopca ku czci Michała Pyrza, wójta nowosieleckiego, który w r. 1624 odznaczył się jako obrońca rodzinnej wsi przed najazdem tatarskim, zgromadziło się około 200 tys. chłopów na błoniach w sąsiedniej Grzęsce. W uchwalonych jednomyślnie rezolucjach poddano krytyce dotychczasową wewnętrzną i zagraniczną politykę rządu, m.in. stosunek do hitlerowskich Niemiec, domagano się zmiany konstytucji na podstawach parlamentarno-demokratycznych, zmiany ordynacji wyborczej, nowych wyborów do ciał ustawodawczych, zlikwidowania nadużyć w administracji i sadownictwie, powrotu emigracji politycznej. Rezolucje te wręczono w Nowosielcach przybyłemu marszałkowi Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu. Kiedy postulaty nowosieleckie pozostały bez echa, władze Stronnictwa przystąpiły do zorganizowania w 1937 r. strajku chłopskiego. W związku z tym strajkiem Bruno Gruszka został aresztowany we wrześniu 1937 r. i osadzony w więzieniu w Brygidkach we Lwowie, a następnie w Przemyślu. Zwolniony po 7 miesiącach (5 kwietnia 1938 r.), mimo złego stanu zdrowia, pełnił nadal obowiązki prezesa okręgowego i przewodniczącego Rady Naczelnej. Oprócz pracy politycznej zajmował się również sprawami gospodarczymi, których celem była pomoc dla wsi nękanej kryzysem ekonomicznym. Założył Bank Rolników i Rzemieślników w Radymnie i w Przemyślu, Bank Włościański w Jarosławiu, prowadził Towarzystwo Powroźnicze w Radymnie, które zatrudniało kilkadziesiąt rodzin. Był prezesem IV Okręgu Przemyskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w latach 1936-1939 oraz członkiem Dzielnicy Małopolskiej Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Przed wybuchem wojny został wybrany prezesem Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego we Lwowie. Był długoletnim radnym miejskim w Radymnie. Wojna 1939 r. zastała go w Radymnie. Wkrótce jednak przedostał się na stronę radziecką i przebywał w Duńkowicach, we Lwowie i Przemyślu. Zmarł w więzieniu w Przemyślu 4 marca 1941 r., został pochowany w Radymnie.
(za "Polskim słownikiem biograficznym", s. 62-63)

do góry

 

Witold Pawlik
Nowy numer rachunku bankowego
Gospodarka odpadami - informacje dla mieszkańców
Rejestracja działalności gospodarczej
Start
Mapa serwisu
Foto galeria
Baza firm
Mapa dojazdu
Kontakt
Statystyki
Licznik odwiedzin:
0536570
Dzisiaj:
273
Gości on-line:
5
Twoje IP:
83.9.17.131
Urząd Miasta Radymno
ul. Lwowska 20, 37-550 Radymno, pow. jarosławski, woj. podkarpackietel.: 16 628 24 17, email: radymno@radymno.pl, http://www.radymno.pl NIP: 792-10-67-333
Nr konta: Bank Pekao SA I oddział w Radymnie 68 1240 2601 1111 0010 6120 4420
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI